Donations
Του Μωυσή Ταραμπουλούς*

Ήταν Σάββατο πρωί του Μαρτίου όταν ήρθε και η δική μου στιγμή να διαγνωστώ θετικός στον κορωνοϊό. Πέρα από τα κλασικά ερωτήματα του πού, πώς και γιατί, με τα συμπτώματα να παραμένουν σχετικά ήπια, το συμπέρασμα ήταν απλό: η εβδομαδιαία απομόνωσή μου μόλις είχε ξεκινήσει, με τις σκέψεις μου, όμως, να αντιστέκονται, να ταξιδεύουν ελεύθερα… και εκτός δωματίου. Στο μυαλό μου, άρχισαν να χοροπηδούν οι στίχοι του ποιήματος του Διονύσιου Σολωμού «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», ίσως ασυνείδητα προετοιμαζόμουν για κάποια μορφή -εσωτερικής- επανάστασης, το ερώτημα που με πολιορκούσε πάντως έγκειται στη διάζευξη: ελεύθεροι ή πολιορκημένοι εν έτει 2022;

Συνειρμικά, άρχισαν να με κατακλύζουν εικόνες προηγούμενων ημερών τότε που συμμετείχα καθημερινά στις διαλέξεις στο πανεπιστήμιο, παρακολουθούσα θεατρικές παραστάσεις, συναντιόμουν με γνωστούς και φίλους, πλήρως εμβολιασμένος και εναρμονισμένος με τα υφιστάμενα μέτρα προστασίας. Τη μάσκα, τις αποστάσεις, όλα όσα αποτελούν πλέον αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινότητάς μας —αλλά μας φαίνονταν ανήκουστα πριν λίγα χρόνια. Σε καιρούς πριν την πανδημία, όταν, με την αλματώδη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών, κάθε πρόκληση έμοιαζε διαχειρίσιμη δημιουργώντας, άλλοτε εντονότερα άλλοτε όχι, τη ψευδαίσθηση της άτρωτης ανθρώπινης φύσης. Η πανδημία μάς ανέδειξε έξαφνα και σκληρά, —ναι στον 21ο αιώνα—, την ευάλωτη πλευρά μας. Η συνειδητότητα αυτής επιτάσσει την αλλαγή νοοτροπίας, τη δυναμική προσαρμοστικότητα και την ουσιαστική συσπείρωση έτσι ώστε να επιλέγουμε την ενότητα θυσιάζοντας εκούσια το προσωπικό «εγώ» στον κοινωνικό βωμό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, απωθώντας τον φόβο, με φραγμό στη μεταδοτικότητα της άρνησης συστρατευόμαστε για να προστατευόμαστε και να αποδεσμευόμαστε όσο πιο αλώβητα από κάθε (σημερινή και αυριανή) πολιορκία ενός «αόρατου εχθρού».

Με την υγειονομική απειλή να εντάσσεται στη νέα βιωμένη μας κανονικότητα, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία φέρνει στο προσκήνιο τακτικές αναχρονιστικές, εικόνες θλιβερές, αποτρόπαιες, ελλείψει ανθρωπιάς οι οποίες διασαλεύουν (ξανά) την ειρήνη, την αρμονία ανά τον κόσμο και δεν συνάδουν με τις «στιβαρές» κατακτήσεις ενός διεθνούς σύγχρονου ανθρώπινου αφηγήματος. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις στο ρωσοουκρανικό μέτωπο, αναρωτιέμαι αν τούτη η καμπή της Ιστορίας επιταχύνει τον δρόμο της οπισθοδρόμησης σε σκοτεινές εποχές «επισκιάζοντας» τις φωτεινές κοινωνίες, ως να ήταν μεσαιωνικές πολιορκημένες πολιτείες διατυπώνοντας βέβαια το παντοτινό αίτημα για την Ελευθερία, την Ισότητα και την Αδελφότητα. Η ρωσική εισβολή επιφέρει οικονομικό, κοινωνικό, κυρίως όμως ηθικό αντίκτυπο, τη στιγμή που ακόμα αθώοι άνθρωποι χάνονται, θρηνούν, πεινούν, διψούν, ακολουθούν τον δρόμο της προσφυγιάς, ο προπαγανδιστικός λόγος κορυφώνεται, οι πόλεις καταστρέφονται και από κοινού ο ανθρώπινος πολιτισμός καταρρέει, φαντάζει έωλος, αδυνατώντας να αναχαιτίσει την επαναληψιμότητα της Ιστορίας. Ευτυχώς, στο χάος και τη βουή των συγκρούσεων η κοινωνία των πολιτών καταδικάζει την εισβολή και ανταποκρίνεται στο κάλεσμα της ανθρωπιστικής βοήθειας στο όνομα της ειρήνης και της αλληλεγγύης. Άραγε, η «ενεργή» μας δράση (επ)αρκεί, για να μην ξαναζήσουμε νέα εισβολή ή θα είμαστε αιώνια πολιορκημένοι;

Άραγε αρκεί; Σε έναν κόσμο με κατοχυρωμένα τα ανθρώπινα δικαιώματα, που βρίθει από φιλελεύθερες διακηρύξεις, στρατηγικά εθνικά και ευρωπαϊκά σχέδια καταπολέμησης των ανισοτήτων, με πανανθρώπινες δεσμεύσεις για την ελαχιστοποίηση των διακρίσεων. Την ίδια στιγμή, που οι φυλετικές διακρίσεις παραμένουν οξυμένες, με έρευνες να αποδεικνύουν πως τουλάχιστον το ½ των γυναικών θα υποστεί κάποια μορφή κακοποίησης στο οικογενειακό ή εργασιακό περιβάλλον. Την ίδια στιγμή που ρατσιστικές και ομοφοβικές επιθέσεις λεκτικές, και όχι μόνο, κυριαρχούν στις σελίδες του διαδικτύου ενώ συνεχίζουν να υποβόσκουν σε σημαντικά τμήματα της κοινωνίας. Την ίδια στιγμή που ο αντισημιτισμός ακολουθεί ανοδική πορεία στην Ευρώπη καλλιεργώντας τον φόβο για το διαφορετικό αφού δεν ξεκινάει ούτε σταματάει στους ανθρώπους εβραϊκού θρησκεύματος. Την ίδια στιγμή, λοιπόν, ο κόσμος πολιορκείται όσο συνεχίζουν να ενυπάρχουν όλα όσα προκαλούν και ενισχύουν τη μισαλλοδοξία, εδραιώνουν τα ήδη παγιωμένα στερεότυπα τα οποία στοίχισαν ανεπανόρθωτα στο πέρασμα των χρόνων, αυτός ο αέναος φαύλος κύκλος – ο ασφυκτικός κλοιός της βίας.

Τούτος είναι ο μάταιος (ακόμα) κόσμος μας. Σίγουρα έχουν γίνουν βήματα, δειλά και σταθερά, υπολείπονται όμως αρκετά. Η σιωπή και η ουδετερότητα δεν ταυτίζονται μόνο με την στασιμότητα αλλά και με τη σταδιακή υπαναχώρηση ιστορικών κατακτήσεων που τις θεωρούμε δεδομένες. Μια στάση αδράνειας και νωχελικότητας σημαίνει συμβιβασμός με το πέπλο της κατοχυρωμένης ελευθερίας για όλους στο πλαίσιο της πολιτικής ορθότητας και της νομιμοποιούμενης ηθικής η οποία όμως σκεπάζει και διαιωνίζει επιδέξια ή μη τις άδικες και ανυπόστατες διακρίσεις σε βάρος ανυπεράσπιστων πολιτών. Στον αντίποδα, η ενεργός και υπεύθυνη στάση βασίζεται στην ενσυναίσθηση, όχι συναισθηματικά συμπάσχοντας από οίκτο και συμπόνοια στους «κοινωνικά αδικημένους», αλλά γνωστικά αντιλαμβανόμενοι ότι καμία κοινωνική κατηγοριοποίηση δεν νοείται με όρους ισότητας και δικαιοσύνης.

Εν έτει 2022, είμαστε ακόμα πολιορκημένοι πολλαπλώς στο δικό μας Μεσολόγγι και το διακύβευμα είναι η ηρωική μας έξοδος. Αυτός άλλωστε ήταν και ο στόχος του Σολωμού ο οποίος ξεκινώντας στο ποίημα του από το ιστορικό γεγονός της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου ανάγεται στον αγώνα του ανθρώπου για την ηθική, την εσωτερική του ελευθερία. Είμαστε ελεύθεροι να ακούμε, να διαβάζουμε, να γράφουμε, να προσπαθούμε να αποδεσμευόμαστε από αλυσίδες που μας κρατούν δέσμιους, πολλές φορές από κάγκελα αόρατα που μοιάζουν θεόρατα. Γιατί το Μεσολόγγι είναι πρώτα ο μικρόκοσμος του καθενός μας ο οποίος έχει άμεσο αντίκρισμα στον ευρύτερο μακρόκοσμο με μια σχέση αλληλεπίδρασης, πολιορκήμενοι μεν αποδεχόμενοι δε την ευθύνη να αγωνιζόμαστε για την ελευθερία μας.

Όπως γράφει ο εθνικός μας ποιητής:
Στην πεισμωμένη μάχη
Σφόδρα σκιρτούν μακριά πολύ τα πέλαγα κι οι βράχοι,
Και τα γλυκοχαράματα, και μες στα μεσημέρια,

Κι όταν θολώσουν τα νερά, κι όταν εβγούν τ’ αστέρια

*Ο Μωυσής Ταραμπουλούς είναι φοιτητής ψυχολογίας

πηγή: AΛΕΦ | Τεύχος 84