Donations

Ο Ραβίνος Ντέιβιντ Ρόζεν – Μια ξεχωριστή προσωπικότητα

Ο Ραβίνος Ντέιβιντ Ρόζεν γιόρτασε τον Αύγουστο τα εβδομηκοστά γενέθλιά του. Ο γεννημένος στη Βρετανία Ντέιβιντ Ρόζεν, Διευθυντής Διεθνών Διαθρησκευτικών Υποθέσεων της Αμερικανικής Εβραϊκής Επιτροπής με έδρα την Ιερουσαλήμ, καθώς και Διευθυντής του Ινστιτούτου AJC’s  Heilbrunn for International Interreligious Understanding, πριν μεταναστεύσει στο Ισραήλ, εδώ και περισσότερα από τριάντα χρόνια, ήταν Αρχιραβίνος της Ιρλανδίας, και πριν από αυτό ανώτερος ραβίνος της Συναγωγής Green and Sea Point στο Capetown, της μεγαλύτερης στη Νότια Αφρική. Αναμφισβήτητα, ο πιο καλά ενημερωμένος και πιο στενά συνδεδεμένος Ισραηλινός Ορθόδοξος Εβραίος με κορυφαία κληρικά πρόσωπα στον χριστιανικό και μουσουλμανικό κόσμο, ο Ρόζεν είναι μέλος της Αντιπροσωπείας της Αρχιραβινείας του Ισραήλ για σχέσεις με τις θρησκείες του κόσμου και είναι διεθνής πρόεδρος του οργανισμού «Θρησκείες για την Ειρήνη». Επίτιμος πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Χριστιανών και Εβραίων · και ο Εβραίος εκπρόσωπος στο Διοικητικό Συμβούλιο του διεθνούς κέντρου διαθρησκευτικού διαλόγου του Βασιλιά Αμπντουλάχ, της Σαουδικής Αραβίας.

Ήταν μέλος της Ισραηλινής αποστολής που διαπραγματεύτηκε τις πλήρεις σχέσεις μεταξύ του Κράτους του Ισραήλ και της Αγίας Έδρας και ήταν  πρόεδρος της Διεθνούς Εβραϊκής Επιτροπής για Διαθρησκευτικές Διαβουλεύσεις.

Το 2005, ο Πάπας έχρισε τον Ντέιβιντ Ρόζεν, Ιππότη Διοικητή του Τάγματος του Αγίου Γρηγορίου του Μεγάλου, σε αναγνώριση της συμβολής του στην Καθολική-Εβραϊκή συμφιλίωση. Από αυτή την άποψη, είναι κατά πάσα πιθανότητα ο μόνος Ορθόδοξος Ραβίνος που μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι Παπικός Ιππότης. Το 2010 ο Ρόζεν χρίσθηκε Διοικητής της Βρετανικής Αυτοκρατορίας από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β’ για το διαθρησκευτικό του έργο. Το έργο του έχει επίσης αναγνωριστεί από τον Αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι ο οποίος του χάρισε το βραβείο Hubert Walter για τη συμφιλίωση και τη διαθρησκειακή συνεργασία.

Ο Ντέιβιντ Ρόζεν έχει περάσει πάνω από σαράντα χρόνια χτίζοντας γέφυρες κατανόησης μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών θρησκειών. Το έργο του περιλαμβάνει διαμεσολάβηση και οικοδόμηση ειρήνης καθώς και πολυθρησκευτική δέσμευση σε οικολογικά ζητήματα.

Είναι επίσης επιβεβαιωμένος χορτοφάγος, όχι μόνο σε αυτό που τρώει αλλά και σε αυτό που φορά. Αρνείται κατηγορηματικά να φορέσει δερμάτινα ρούχα ή υποδήματα. Είναι ο επίτιμος πρόεδρος της Διεθνούς Εβραϊκής Εταιρείας Χορτοφάγων και Οικολογίας.

Τον περασμένο Φεβρουάριο, ήταν ο πρώτος Ισραηλινός ραβίνος που φιλοξενήθηκε στο παλάτι της Σαουδικής Αραβίας. Αφού φιλοξένησε μια διαθρησκειακή ομάδα ανώτερων μουσουλμάνων κληρικών σε μια προσευχή τον Ιανουάριο στο Άουσβιτς, ο Ρόζεν αργότερα τους μίλησε στη Συναγωγή Νοζίκ στη Βαρσοβία.

Ο Ραβίνος Ντέιβιντ Ρόζεν συζητά με τον Βίκτωρα Ισαάκ Ελιέζερ

Αγαπητέ Ραβίνε Ρόζεν, αγαπητέ Ντέιβιντ, θα ήθελα να ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας από το ξεκίνημα της ζωής σας. Γεννηθήκατε στη Μ. Βρετανία και επιλέξατε να ακολουθήσετε το θρησκευτικό τρόπο ζωής και να γίνετε Ραβίνος, δηλαδή δάσκαλος. Γιατί; Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να λάβετε αυτή την απόφαση;

– Ίσως θεωρηθεί έκπληξη για έναν ορθόδοξο ραβίνο, θα ξεκινήσω την απάντησή μου στην ερώτησή σας με ένα απόσπασμα από τον Ιγνάτιο της Λογιόλα. Είπε: «Δώσε μου ένα παιδί μέχρι τα επτά, και θα σου δώσω τον άνθρωπο». Με άλλα λόγια, τα πρώτα επτά χρόνια της ζωής είναι κρίσιμα. Στην περίπτωσή μου, μπορώ να αναφερθώ στην πρώτη δεκαετία της ζωής μου, γιατί όταν ήμουν δέκα χρονών ο πατέρας μου, ο ραβίνος Κόπουλ Ρόζεν, πέθανε σε ηλικία σαράντα οκτώ ετών, και μου είναι ξεκάθαρο σήμερα πως διαμορφώθηκε η ζωή μου, και συνεχίζει να επηρεάζεται από το σπίτι και τις συνθήκες που έζησα τα πρώτα χρόνια της ζωής μου.

Ήταν διάσημος ραβίνος στην Αγγλία και είχε διατελέσει Αρχιραβίνος της Ομοσπονδίας Συναγωγών, την οποία εγκατέλειψε το 1948 για να ιδρύσει το πρώτο εβραϊκό δημόσιο σχολείο (το οποίο περιγράφηκε στα χρόνια της ακμής του ως «το Εβραϊκό Ήτον») που ονομάσθηκε Carmel College. Αυτό το σχολείο είχε πάνω από 300 μαθητές από είκοσι περίπου χώρες και συνδύασε την καλύτερη Βρετανική κοσμική εκπαίδευση με ένα εβραϊκό περιβάλλον και Εβραϊκές σπουδές. Μεγάλωσα λοιπόν σε ένα σπίτι που είχε βαθιές ρίζες στην εβραϊκή γνώση, πρακτική και αφοσίωση. Αλλά ταυτόχρονα,  σε ένα σπίτι παγκόσμιου πολιτισμού, μουσικής, τέχνης, λογοτεχνίας και φιλοσοφίας, και με μια αίσθηση καθολικής ευθύνης.

Έτσι λοιπόν ξεκίνησα για να γίνω ραβίνος. Ήρθε ως αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της yeshivah στην οποία σπούδαζα στο Ισραήλ, το 1967. Ο Αιγύπτιος Πρόεδρος Γκαμάλ Αμπντούλ Νάσερ, ξεκίνησε έναν πόλεμο φθοράς εναντίον του Ισραήλ για να προσπαθήσει να ανακτήσει τη χαμένη του δόξα μετά τον πόλεμο των έξι ημερών. Βομβάρδιζε ισραηλινές στρατιωτικές θέσεις στη γραμμή Μπαρ Λεβ, στη Διώρυγα του Σουέζ, με τα άφθονα όπλα που έλαβε από τους Σοβιετικούς, και κάθε μέρα κάποιος σκοτωνόταν. Ένιωσα ότι έπρεπε να κάνω το καθήκον μου για την υπεράσπιση του Ισραήλ και στρατεύτηκα. Εκπαιδεύτηκα ως πυροβολητής άρματος μάχης και με έστειλαν στο μέτωπο. Βρέθηκα σε έναν από τους βομβαρδισμούς του Νάσερ, και την επόμενη μέρα αυτός πέθανε. Δεν νομίζω ότι μπορώ να πιστωθώ το γεγονός αυτό, αλλά ευτυχώς δεν χρειάστηκε να εμπλακώ σε καμία στρατιωτική δράση. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ανακάλυψα το πραγματικό και όχι πάντα όμορφο Ισραήλ. Ανακάλυψα ότι όχι μόνο υπήρχαν τμήματα της ισραηλινής κοινωνίας που αγνοούσαν την εβραϊκή κληρονομιά τους, αλλά ήταν πολλοί που ήταν και εχθρικοί απέναντί ​​της.

Σκέφτηκα ότι θα μπορούσα να κάνω κάτι για να γεφυρώσω το χάσμα μεταξύ της εβραϊκής παράδοσης και της νεωτερικότητας και να προσφέρω ένα παράδειγμα συμπερίληψης και ενός ανεκτικού παρατηρητικού Ιουδαϊσμού που θα μπορούσε να κάνει θετική εντύπωση σε εκείνους τους αδαείς και αποξενωμένους νέους Ισραηλινούς. Πήρα λοιπόν άδεια να σπουδάσω για σμιχά, (χειροτονία), και να επιστρέψω στον στρατό ως ραβίνος στο Δυτικό Σινά. Έτσι, μου αρέσει να λέω ότι ήμουν ο διάδοχος του Μωυσή. Γιατί όπως γνωρίζετε αναφερόμαστε στον Μωυσή ως Moshe Rabbenu, ο Μωυσής ο ραβίνος/δάσκαλός μας. Σύμφωνα με όσα γνωρίζω, μεταξύ του Μωυσή, του ραβίνου μας, και του ραβίνου Ντέιβιντ Ρόζεν, δεν υπήρχε άλλος ραβίνος με έδρα στο Σινά. Και τώρα που η χερσόνησος του Σινά έχει επιστραφεί στους Αιγυπτίους, δεν έχω μεγάλο ανταγωνισμό για τον τίτλο!

 

– Υπηρετήσατε ως Αρχιραβίνος στην Ιρλανδία και πριν από 30 χρόνια αποφασίσατε να μεταναστεύσετε στο Ισραήλ. Ο δεσμός με τη γη του Ισραήλ, η σιωνιστική ιδέα της δημιουργίας του Εβραϊκού κράτους; Ποιοι ήταν οι παράγοντες που επηρέασαν την απόφαση σας να μεταναστεύσετε στο Ισραήλ;

– Λοιπόν, όπως ανέφερα, είχα ήδη αφοσιωθεί στο κράτος του Ισραήλ. Ο πατέρας μου ήταν Πρόεδρος του θρησκευτικού σιωνιστικού κινήματος Mizrachi στο Ηνωμένο Βασίλειο, οπότε μεγάλωσα σε ένα σιωνιστικό σπίτι. Και κατά συνέπεια η επιρροή του σπιτιού στο οποίο μεγάλωσα, η ώσμωση οδήγησε στη φυσική εξέλιξη.

Ευτυχώς, αυτό σήμαινε ότι γνώρισα τη σύζυγό μου στο Ισραήλ. Είχε κάνει Αλιγιά (είχε μεταναστεύσει) με την οικογένειά της το 1970, με σιωνιστικά κίνητρα. Στη συνέχεια πήγαμε στη Νότια Αφρική, όπου ήμουν ο ραβίνος της μεγαλύτερης εβραϊκής συναγωγής, μέχρι που το καθεστώς του απαρτχάιντ με απάλλαξε γιατί δεν τους άρεσε η αντίθεσή μου στις ρατσιστικές τους πολιτικές,  εναντίον των οποίων ήμουν έντονος πολέμιος. Μετά έγινα Αρχιραβίνος της Ιρλανδίας. Ωστόσο, είδαμε τον χρόνο μας στη Διασπορά ως μια προσωρινή αποστολή και είχαμε σκοπό από την αρχή να επιστρέψουμε στο Ισραήλ ενώ τα παιδιά μας ήταν ακόμα αρκετά μικρά ώστε να ενσωματωθούν πλήρως στην ισραηλινή κοινωνία

 

– Συνεργασθήκατε με την Αμερικανική Εβραϊκή Επιτροπή και ξεκινήσατε την προσπάθεια διαλόγου μεταξύ Εβραίων, Χριστιανών και Μουσουλμάνων θρησκευτικών ηγετών. Ποιες ήταν οι πρώτες αντιδράσεις; Υποθέτω ότι υπήρχαν επιφυλάξεις και αναστολές, ίσως και άρνηση, από όλες τις πλευρές. Μπορείτε να μας μεταφέρετε το κλίμα της αρχής αυτής της προσπάθειας;

– Έχω το μεγάλο προνόμιο να είμαι υπεύθυνος της Αμερικανικής Εβραϊκής Επιτροπής για τις διαθρησκευτικές σχέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Πιστεύω ότι αυτό το έργο είναι το πιο κρίσιμο για τα συμφέροντα του εβραϊκού λαού και για την ευημερία του κόσμου μας. Η μελέτη του Ιδρύματος Pew αποκάλυψε ότι το 84% του κόσμου θεωρεί τη θρησκεία πολύ σημαντική στη ζωή τους. Η θρησκεία υπήρξε συχνά φορέας προκατάληψης και φανατισμού. Θα ήταν ανόητο να αγνοήσουμε τη θρησκεία εξαιτίας αυτού. Εάν δεν θέλετε η θρησκεία να είναι μέρος του προβλήματος, πρέπει να την κάνετε μέρος της λύσης. Είχαμε μερικές εκπληκτικές επιτυχίες ως αποτέλεσμα αυτής της προσέγγισης, κυρίως με την Καθολική Εκκλησία.

Οι αντιδράσεις φυσικά ποικίλλουν. Εκείνοι που συναντώ από τις διαφορετικές θρησκείες, σχεδόν εξ ορισμού είναι εκείνοι που έχουν θετικότερη διάθεση και βλέπουν αυτή τη συμμετοχή με θετικό πρίσμα. Ωστόσο, ως αποτέλεσμα του έργου και του προφίλ μου, γνώρισα πολλούς ανθρώπους που μεγάλωναν με εχθρότητα προς το Ισραήλ και τους Εβραίους, ειδικά από τον Αραβικό κόσμο. Αλλά, πάντα ενθουσιάζομαι όταν βλέπω, συχνά μπροστά στα μάτια μου, πως μια προσέγγιση με σεβασμό και γνώση απέναντί ​​τους και τις θρησκευτικές τους παραδόσεις, οδηγεί σε αλλαγές στάσεων. Στην πραγματικότητα, είχα συχνά να αντιμετωπίσω περισσότερη εχθρότητα εσωτερικά και ειδικότερα στην εβραϊκή ορθόδοξη κοινότητα, όπου υπάρχει φόβος ότι αυτό το έργο υπονομεύει την εβραϊκή ταυτότητα και τη σαφήνεια της διαφοράς. Καταλαβαίνω από πού προέρχονται αυτοί οι φόβοι και τους σέβομαι.

Ωστόσο, όχι μόνο τους θεωρώ κοντόφθαλμους και αντιπαραγωγικούς, αλλά στην πραγματικότητα η εμπειρία μου είναι ότι η ανάδειξη της κληρονομιάς κάποιου ενώπιον των άλλων, ενισχύει πραγματικά την ταυτότητα και τον σεβασμό.

 

 

– Μετά από 40 χρόνια σκληρής δουλειάς, συναντήσεων και διαβουλεύσεων, έχετε κερδίσει την εμπιστοσύνη τόσο της ηγεσίας της Καθολικής Εκκλησίας όσο και πολλών Μουσουλμάνων θρησκευτικών ηγετών. Σε ποιο σημείο βρίσκονται σήμερα οι σχέσεις μεταξύ των θρησκειών και πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος τους στη καταπολέμηση του μίσους και του θρησκευτικού φανατισμού που βλέπουμε να επανακάμπτει στο Αφγανιστάν με τη κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν;

– Νομίζω ότι έχω ήδη απαντήσει σε αυτό. Επιτρέψτε μου όμως να διευκρινίσω ότι δεν λέω ότι ο διάλογος από μόνος του είναι αρκετά καλός στην καταπολέμηση των απειλών. Φυσικά και όχι. Πρέπει να έχουμε αποτελεσματική άμυνα, πληροφορίες και διπλωματική προσέγγιση. Ωστόσο, λέω ότι το να είσαι απλά αντιδραστικός και αμυντικός δεν είναι αρκετά καλό. Πρέπει να ενεργούμε προληπτικά και ο διαθρησκειακός διάλογος είναι ένα κρίσιμο εργαλείο από αυτή την άποψη. Η οικοδόμηση σχέσεων με εξέχοντες Μουσουλμάνους ηγέτες, για παράδειγμα, διευκολύνει την ενθάρρυνση της δικής τους ευθύνης για την καταπολέμηση του εξτρεμισμού, την παροχή θεολογικών επιχειρημάτων ενάντια σε αυτό, την αποθάρρυνση της υποστήριξης του φανατισμού από τους ενθουσιώδεις νέους και την προβολή ενός εναλλακτικού δρόμου. Πραγματικά, ξεκινήσαμε να υλοποιούμε τη στρατηγική μας σε αυτό το θέμα, στις σχέσεις μας με τον Μουσουλμανικό κόσμο και ήδη βλέπω θετικά αποτελέσματα. Πράγματι, δεν πιστεύω ότι οι Συμφωνίες Αβραάμ θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς να είχε γίνει η κατάλληλη προετοιμασία στο επίπεδο των διαθρησκειακών σχέσεων. Γνωρίζετε επίσης ότι βρέθηκα στη Σαουδική Αραβία πριν ξεσπάσει η πανδημία, και ήμουν ο πρώτος ραβίνος και ο πρώτος Ισραηλινός που δέχτηκε ο βασιλιάς στο παλάτι του στο Ριάντ, και οι αλλαγές εκεί στα σχολικά τους βιβλία σχετικά με τους Εβραίους και τον Ιουδαϊσμό (και τον Χριστιανισμό) ήταν θεαματικές. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι αυτή η εποικοδομητική συνεργασία μας με τις αντίστοιχες αρχές εκεί, έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτό το θέμα.

 

– Το Ισραήλ υπέγραψε τις «συμφωνίες του Αβραάμ» που εξομαλύνουν τις σχέσεις του με τα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Μαρόκο και το Σουδάν μετά από 70 και πλέον χρόνια έχθρας και μίσους. Θα καταφέρουν Εβραίοι και Μουσουλμάνοι να συμφιλιωθούν και να συνεργασθούν και ποια είναι η δική σας συμβολή σε αυτή την πορεία;

Το έργο της συμφιλίωσης μεταξύ των Εβραίων και του Μουσουλμανικού κόσμου είναι πολύ πιο εύκολο από το έργο της συμφιλίωσης του Χριστιανικού και του Εβραϊκού κόσμου. Οι Εβραίοι δεν υπέφεραν ποτέ κάτω από το Ισλάμ στον ίδιο βαθμό που υποφέραμε από τον Χριστιανισμό. Το Ισλάμ επιβεβαιώνει την εγκυρότητα του Ιουδαϊσμού (και του Χριστιανισμού —ακόμη και αν τους θεωρεί κατώτερους) και ποτέ δεν ισχυρίστηκε ότι ήμασταν εχθροί του Θεού χωρίς νομιμοποίηση της ύπαρξής μας, παρά μόνο για να μαρτυρήσουμε την αλήθεια των ισχυρισμών της πίστης τους μέσω της δικής μας έλλειψης στέγης και της ταπείνωσης, όπως έκανε ο Χριστιανισμός.

Άρα το πρόβλημα είναι ουσιαστικά πολιτικό. Καθώς βρίσκουμε τρόπους για να ξεπεράσουμε τις πολιτικές εντάσεις, έτσι θα μπορέσουμε σχετικά εύκολα να ξεπεράσουμε την αμοιβαία αποξένωση.

 

Λέω συχνά, ότι εάν η σχέση με την Καθολική Εκκλησία που ήταν ιστορικά κακή τόσο χρόνια, μπορεί να μετατραπεί σε μια τόσο καλή σχέση όσο είναι σήμερα, τότε δεν υπάρχει σχέση που δεν μπορεί να λυτρωθεί και να μετασχηματισθεί θετικά.

– Ας έρθουμε στο θέμα της πανδημίας. Πολλοί θρησκευτικοί παράγοντες σε όλο το κόσμο, συγκρούσθηκαν με τους επιστήμονες και παρότρυναν τους πιστούς να αγνοήσουν τα μέτρα προστασίας απέναντι στην πανδημία του Covid 19 και να αρνηθούν τον εμβολιασμό. Πρόκειται άραγε για μια ρήξη ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη που αφορά στην υγεία του κόσμου;

– Αυτή η ιδέα για τον Ιουδαϊσμό είναι ένα ανάθεμα. Ο Μαϊμονίδης στον Κώδικά του, δηλώνει ότι αν δεν σπουδάσεις κάποια επιστήμη, δεν μπορείς να αγαπήσεις πραγματικά τον Θεό. Πράγματι, όπως και ο ίδιος, πολλοί από τους μεγαλύτερους ραβίνους ήταν οι ίδιοι γιατροί και επιστήμονες.

Η επιστήμη μάς περιγράφει πως λειτουργεί ο κόσμος. Η θρησκεία μάς περιγράφει τι είναι χρήσιμο για τον κόσμο. Επιστήμη και θρησκεία πρέπει να υπηρετούν η μία την άλλη.

Ο Ιουδαϊσμός μάς διδάσκει ότι πρέπει να κάνουμε ό, τι είναι δυνατόν για να σώσουμε και να προστατεύσουμε ζωές και ότι πρέπει να ακολουθούμε τις συστάσεις των επιστημόνων. Το να κάνεις διαφορετικά δεν είναι μόνο ανεύθυνο, είναι ατιμία, αμαρτία εναντίον του ίδιου του Δημιουργού.

– Το όραμα σας Ραβίνε Ρόζεν; Πως εσείς επιδιώκετε σήμερα αυτό που στον Εβραϊσμό ονομάζουμε Tikoun Olam (Διόρθωση του κόσμου);

Αυτό που κάνω στη διάρκεια των χρόνων, σε κάθε τόπο, για κάθε άνθρωπο. Όντας ένας αυθεντικός εκπρόσωπος της θρησκείας, της παράδοσης και του λαού μου, προσπαθώ να ζήσω με το προσωπικό παράδειγμα και να συμπεριφερθώ με τη γνώση ότι κάθε άνθρωπος είναι δημιουργημένος με τη Θεία Έμπνευση και άξιος αξιοπρέπειας και σεβασμού· επιδιώκοντας τις αξίες της κληρονομιάς μας, συμπεριλαμβανομένης της φροντίδας για τη Θεία Δημιουργία και ενεργώντας με όλους αυτούς που μοιράζονται αυτές τις αξίες, ώστε να είμαστε καλύτεροι και πιο αποτελεσματικοί από το άθροισμα των διαφορετικών μας πλευρών.

– Υποδεχόμαστε το 5782! Ποιο είναι το μήνυμα του Ραβίνου Ρόζεν στους Εβραίους της Ελλάδας και στους Χριστιανούς και Μουσουλμάνους συμπολίτες μας;

– Στέλνω στους Έλληνες Εβραίους τις ευλογίες και τον θαυμασμό μου για την πίστη τους στην παράδοση και στον λαό μας και προσεύχομαι να εκτιμηθεί όλο και περισσότερο η σημαντική συμβολή και ο ρόλος τους στη ζωή της Ελλάδας και στη κοινωνία. Στέλνω τις καλύτερες ευχές μου στους Χριστιανούς και Μουσουλμάνους συμπολίτες σας με την προσευχή να απολαύσουν και αυτοί τον σεβασμό και την εκτίμηση της χώρας στο σύνολό της και να έχουν την ευλογία να απολαμβάνουν τις ολοένα αυξανόμενες θερμές και καλές σχέσεις με τον Ελληνικό Εβραϊσμό.

 

– Ραβίνε Ρόζεν, ευχαριστώ πολύ που δεχθήκατε την πρόσκληση για αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση και μοιραστήκατε τις απόψεις σας με τους αναγνώστες του «Αλεφ».

– Ήταν δική μου η χαρά  και εύχομαι σε εσάς και σε όλη τη Κοινότητα Ctiva ve Hatima Tova.