Donations

Ο Ντέιβιντ Χάρις είναι ένας κορυφαίος Εβραίος διπλωμάτης που συναντά ηγέτες απ’ όλον τον κόσμο  για να υπερασπίσει τις θέσεις του Ισραήλ, τα ανθρώπινα δικαιώματα και να προάγει το διαθρησκευτικό διάλογο. Στις 5 Ιουλίου έφθασε στην Αθήνα και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τους υπουργούς Εξωτερικών, Άμυνας, Παιδείας και Θρησκευμάτων, με τον πρόεδρο του IHRA πρέσβη Χριστόδουλο Λάζαρη, καθώς και με το προεδρείο και μέλη του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος και τον πρόεδρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών.

Η συνέντευξη αυτή όμως δεν αφορά στο σπουδαίο έργο που επιτελεί ο Ντέιβιντ Χάρις σε διεθνές επίπεδο, αλλά σε μια άλλη, ξεχωριστή πτυχή της διπλωματίας. Στο χιούμορ, και ιδιαίτερα στο εβραϊκό χιούμορ.

Πώς δηλαδή αυτός, ένας έμπειρος Εβραίος διπλωμάτης, χρησιμοποιεί το χιούμορ για να στείλει τα κατάλληλα μηνύματα σε παγκόσμιους ηγέτες στο πλαίσιο των προσπαθειών του να υπερασπιστεί το κράτος του Ισραήλ και τον εβραϊκό λαό. Μια συνομιλία μαζί του δεν θα μπορούσε παρά  να είναι διαφωτιστική και απολαυστική.

 

Κύριε Χάρις, υπάρχει «εβραϊκό χιούμορ» στη διπλωματία;

Πρώτα απ’ ‘όλα, κατά την άποψή μου, το ίδιο το χιούμορ είναι ένα ουσιαστικό εργαλείο της διπλωματίας, είτε εβραϊκό είτε άλλο, αν και σίγουρα στη διάρκεια των χρόνων έχω γνωρίσει πολλούς διπλωμάτες που στερούνται του χιούμορ.

Δεύτερον, επειδή ένα μεγάλο κομμάτι του χιούμορ που εγώ γνωρίζω μπορεί να χαρακτηριστεί ως εβραϊκό, είναι φυσικό ότι πολλά από αυτά που λέω αναφέρονται σε κάτι εβραϊκό ή ισραηλινό, όπως: «Δύο Εβραίοι, τρεις συναγωγές, τέσσερις απόψεις». Οι περισσότεροι Εβραίοι το έχουν ακούσει εκατό φορές. Δεν ισχύει όμως απαραίτητα και για τους διπλωμάτες, γεγονός που το καθιστά κάθε φορά καινούργιο και πρωτότυπο για πολλούς από αυτούς.

Ή σε ορισμένες περιπτώσεις, για να σπάσω τον πάγο, έχω χρησιμοποιήσει το εξής ανέκδοτο από το Ισραήλ: Η Ρέιτσελ και ο Άβι είναι παλιοί φίλοι. Συναντιούνται στον δρόμο μια μέρα. «Πώς είσαι, Ρέιτσελ;» ρωτάει ο Άβι και αυτή απαντάει: «Με μια λέξη, καλά (tov). Με δύο λέξεις, όχι καλά (lo tov)»…  Αυτό το ανέκδοτο χρησιμεύει για να συνοψίσει τον κόσμο μας σήμερα.

Στη μακρά καριέρα σας ως διπλωμάτης που συναντιέται με παγκόσμιους ηγέτες για να προωθήσει τη διπλωματική θέση του Ισραήλ και να προασπίσει διεθνώς τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον διαθρησκευτικό διάλογο, ποιο ρόλο έπαιξε το χιούμορ;

Αν πιστεύεις, όπως εγώ, ότι το χαμόγελο είναι η μικρότερη απόσταση μεταξύ δύο ανθρώπων, τότε το χιούμορ μπορεί να βοηθήσει στην κατάρρευση των εμποδίων, στην ελάφρυνση της έντασης και οδηγεί στην διεξαγωγή πιο ανοιχτών συζητήσεων. Προφανώς, πρέπει να χρησιμοποιείται προσεκτικά και με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη ότι το χιούμορ δεν ερμηνεύεται πάντα εύκολα, είτε γλωσσικά είτε πολιτισμικά, ακόμα κι αν ο συνομιλητής μιλά, ας πούμε, άπταιστα αγγλικά.

Μπορείτε να μας δώσετε παραδείγματα «διπλωματικών ιστοριών» που αφορούν τη χρήση του «εβραϊκού χιούμορ» και αντιδράσεις ηγετών με τους οποίους συναντηθήκατε;

Θα έλεγα ότι το χιούμορ μπορεί να αφοπλίζει. Πολλοί ηγέτες δεν το περιμένουν επειδή είναι επικίνδυνο. Τι γίνεται αν προσπαθήσεις να πεις ένα ανέκδοτο ή να χρησιμοποιήσεις το  χιούμορ ακόμα και με φυσικό τρόπο, και πέσει κάτω; Μπορεί να προκληθεί μεγάλη ενόχληση.

Κατά κάποιο τρόπο είμαι τυχερός. Πριν από χρόνια, έγραψα ένα βιβλίο για το Σοβιετικό εβραϊκό χιούμορ, «Τα ανέκδοτα της καταπίεσης», οπότε έχω ένα νοητικό αρχείο εκατοντάδων παραδειγμάτων που μπορώ να αντλήσω, πολλά από τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και εκτός κλίματος του ψυχρού πολέμου.

Ένα από τα αγαπημένα μου, που μπορεί να ταιριάζει στον αντισημιτισμό σε πολλές εκδοχές του, έχει ως εξής: Η ΕΣΣΔ ήθελε να δείξει στον κόσμο ότι ήταν μια χώρα αδελφικών εθνικοτήτων, οπότε δημιούργησε μια ξεχωριστή ορχήστρα, και το καθεστώς οργάνωσε μια συνέντευξη τύπου για να παρουσιάσει τους μουσικούς . «Αυτός είναι ο Ιβάνοφ, ο Ρώσος», ξεκίνησε ο μαέστρος. «Αυτός είναι ο Σεβτσένκο, ο Ουκρανός. Αυτός είναι ο Σαρογιάν, ο Αρμένιος. Και αυτός είναι ο Ραβινόβιτς, ο βιολιστής…».

Το «εβραϊκό χιούμορ», είναι ένα αυτοσαρκαστικό ένστικτο του εβραϊκού λαού. Οι Εβραίοι αστειεύονται με τη θρησκεία τους, την παράδοσή τους ακόμη και με τον τρόπο ζωής τους! Γιατί;

Ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι περισσότερες ομάδες έχουν τις δικές τους πηγές χιούμορ, για εμάς τους Εβραίους το χιούμορ δεν έχει αποτελέσει απλώς μια πηγή ψυχαγωγίας ή χαράς. Αντιθέτως, έχει χρησιμοποιηθεί για να αποσπά τη σκέψη από τα βάσανα και τις διώξεις, με άλλα λόγια το χιούμορ  γεννήθηκε περισσότερο από τη θλίψη και λιγότερο από τη χαρά. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να εξηγηθεί, για παράδειγμα, το ακόλουθο εβραϊκό «αστείο»: Ο Μοσέ και ο Σλομό  συνελήφθησαν από τους ναζί και επρόκειτο να εκτελεσθούν από ένα γερμανικό απόσπασμα. Ο επικεφαλής τούς ρωτά αν έχουν να πουν κάτι πριν από τον θάνατο. Ο Μοσέ αρνείται, αλλά ο Σλόμο αρχίζει να φωνάζει και να καταριέται τους ναζί. «Σλόμο», του ψιθυρίζει ο Μοσέ, «σσσ, δεν θέλουμε να κάνουμε τους Γερμανούς να θυμώσουν μαζί μας περισσότερο από όσο είναι ήδη!»

Δεν μπορώ να κλείσω αυτήν τη συζήτηση, χωρίς να σας ζητήσω να μας πείτε το πιο χαρακτηριστικό εβραϊκό ανέκδοτο της διπλωματικής σας πορείας.

Είναι αδύνατο να συμπτυχθούν 40 χρόνια, και κυριολεκτικά χιλιάδες συναντήσεις σε ένα αστείο, σε ένα ανέκδοτο,  αλλά ένα από τα αγαπημένα μου που σχετίζονται με το Ισραήλ και που χρησιμοποιώ συχνά για να δείξω την ισραηλινή βούληση για τη ζωή είναι αυτό: «Ο Θεός είναι εξοργισμένος με το χάος και τις συγκρούσεις στον κόσμο και ανακοινώνει ότι πλημμύρες θα κατακλύσουν ολόκληρο τον πλανήτη σε δύο εβδομάδες για να δείξει τον θυμό του. Ο Γάλλος πρωθυπουργός  καλεί τους Γάλλους να σταματήσουν να εργάζονται και τους καλεί να πιούν με την καρδιά τους, καθώς ο κόσμος θα τελειώσει σε 14 ημέρες. Ο Ιταλός πρωθυπουργός λέει στον ιταλικό λαό να φάει μακαρονάδες με την καρδιά του για τον ίδιο λόγο. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός λέει στον ισραηλινό λαό: «Έχουμε μόνο δύο εβδομάδες για να μάθουμε πώς να ζούμε κάτω από το νερό».

Ο Ντέιβιντ Χάρις θεωρείται ο αρχιτέκτονας της σύσφιξης των σχέσεων και της συνεργασίας της εβραϊκής και της ελληνικής Διασποράς στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξε και στην ανάπτυξη των σχέσεων Ελλάδας–Ισραήλ–Κύπρου και ΗΠΑ.

«Στα σαράντα χρόνια της διπλωματικής μου πορείας έχω δώσει χιλιάδες συνεντεύξεις, ζητούν την άποψή μου για διάφορα διεθνή θέματα, για την Αμερική, για το Ισραήλ, για την Ανατολική Μεσόγειο, για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Πρώτη φορά δίνω συνέντευξη για το χιούμορ… Χάρηκα πολύ τη συζήτησή μας και σε ευχαριστώ πολύ που μου έδωσες αυτή τη μοναδική ευκαιρία να μιλήσω για το χιούμορ», μου λέει, και φυσικά τον ευχαρίστησα που ανταποκρίθηκε άμεσα στο αίτημά μου να μοιρασθεί με τους αναγνώστες του Άλεφ την εμπειρία του στη χρήση του χιούμορ στη διπλωματία.

Η συζήτηση μας έγινε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, συνοδεύθηκε από σαλάτα και νόστιμο φιλέτο τσιπούρας μαγειρεμένο από τη Ρασέλ Ραφαήλ Σασσών.

Πηγή: Άλεφ 81