Donations
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την απελευθέρωση του Αουσβιτς, μια μεγάλη online έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜMFA) του Μόντρεαλ αναδεικνύει τη μοίρα των Εβραίων που διώχθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς και βρήκαν ασφαλές καταφύγιο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Με φόντο τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσα από αρχεία, επιστολές, φωτογραφίες, έργα τέχνης και πολλά αντικείμενα που δεν έχουν εκτεθεί ποτέ, ξαναβουτάμε σε αναμνήσεις από τις πιο σκοτεινές μέρες της παγκόσμιας ιστορίας.

Ηταν μεσημέρι στις 27 Ιανουαρίου 1945, όταν η ηρωική 60ή Στρατιά του Κόκκινου Στρατού της Σοβιετικής Ενωσης, που προήλαυνε απελευθερώνοντας την ανατολική Ευρώπη από τον ναζιστικό ζυγό, έφτασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αουσβιτς. Φαντάσματα καταρρακωμένων ανθρώπων με υγρά κενά μάτια, λιπόσαρκα προτεταμένα χέρια, φιγούρες εξαϋλωμένες σε ριγέ φορεσιές, με γκριμάτσες χαμόγελου, χωρίς κουράγιο να χαρούν τον αέρα της ελευθερίας τους.

Συγκλονιστικές εικόνες που χαράχτηκαν στην παγκόσμια συλλογική μνήμη, με τα κρεματόρια, τους ομαδικούς τάφους, τα προσωπικά αντικείμενα σε σωρούς και την πύλη του στρατοπέδου να στέκει εκδικητικά ειρωνική «ARBEIT MACHT FREI» («Η εργασία απελευθερώνει») να μας στοιχειώνουν.

Στο μεγαλύτερο στρατόπεδο εξόντωσης του Τρίτου Ράιχ δολοφονήθηκαν πάνω από 1,1 εκατομμύρια μοναδικοί άνθρωποι με μοναδικές ζωές, δηλητηριασμένοι μαζικά σε θαλάμους αερίων, κατακρεουργημένοι από σφαίρες πυροβόλου όπλου, κρεμασμένοι σε αγχόνες, θανατωμένοι μαρτυρικά από πειραματικές φαρμακευτικές ενέσεις ή απλά αποκαμωμένοι από ασιτία.

Οι άνθρωποι-τέρατα, οι άριοι-φύλακες μεθοδικά εξόντωναν και κακομεταχειρίζονταν το διαφορετικό, συνανθρώπους αδύναμους, γυναίκες και παιδιά.

Οταν φτάνεις στην πύλη και περνάς στον ιερό χώρο του στρατοπέδου, οι χιλιάδες δολοφονημένοι μάρτυρες ξέρεις πως «υπάρχουν» ακόμα εκεί. Η «παρουσία» τους απλώνεται και γεμίζει ανατριχιαστικά το θυσιαστήριο. Επικρατεί μια εκκωφαντική ησυχία, ούτε πουλιά δεν ακούγονται, και πλημμυρίζεις από δέος για τις τρομακτικές απώλειες και από οργή για τα ανθρώπινα έργα.

Εχουν περάσει εβδομήντα πέντε ολόκληρα χρόνια από τότε που οι στρατιώτες του σοβιετικού στρατού κινηματογράφησαν την τρομερή φρίκη που ταξίδεψε στα πέρατα του κόσμου, για να θυμίζουν αυτές οι σκηνές το κτήνος που μπορεί να κρύβεται μέσα σε κάποιους ανθρώπους αλλά και τον τρόμο του ναζισμού και του καθολικού πολέμου.

Ακόμα και σήμερα, βέβαια, κάποιοι μισάνθρωποι με φασιστικές νοοτροπίες για κάθε τι διαφορετικό, αναπνέουν και ζουν δυστυχώς δίπλα μας και οι νοσταλγοί του ναζισμού και του Φύρερ έρπουν και σέρνονται αγκαλιάζοντας όλη την Ευρώπη.

Εμείς εδώ σε λίγες μέρες, εφτά χρόνια μετά, περιμένουμε τη δικαστική ετυμηγορία για τη δολοφονία στο Κερατσίνι του αγωνιστή-ακτιβιστή μουσικού Παύλου Φύσσα από το μαχαίρι που κάρφωσε στην καρδιά του ο Γιώργος Ρουπακιάς, μέλος της εγκληματικής ναζιστικής συμμορίας της Χρυσής Αυγής. Ούτε για μια στιγμή δεν πρέπει να ξεχαστούν τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας των ναζιστών και των απανταχού νοσταλγών τους.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι μνήμες του παρελθόντος και του Ολοκαυτώματος πρέπει να παραμένουν ζωντανές. Αυτήν την εποχή λοιπόν, το πρωτοπόρο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μόντρεαλ (ΜMFA) στον μακρινό μας Καναδά, θέλοντας να τιμήσει την επέτειο της Απελευθέρωσης του Αουσβιτς, προχώρησε στη διοργάνωση μιας σπουδαίας έκθεσης.

Τέσσερα μουσεία και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού –το «La Fabrique des Savoirs» στο Ελμπέφ (Ενωση των Μητροπολιτικών Μουσείων της Ρουέν στη Νορμανδία), το «Musée d’Histoire» της Μασσαλίας, το Μουσείο Καλών Τεχνών (MMFA) και το Μουσείο του Ολοκαυτώματος στο Μόντρεαλ– ενώθηκαν για να μπορέσει να αναδειχθεί η τραγική μοίρα των Εβραίων που διώκονταν από το ναζιστικό καθεστώς, μέσα από μια μεγάλη εικονική έκθεση με τίτλο «Ports of Exile, Home Harbours».

Η Ρουέν, η Μασσαλία και το Μόντρεαλ είναι τρεις πόλεις-μεγάλα λιμάνια που χτίστηκαν και μεγαλούργησαν από το εμπόριο. Τα μουσεία τους διαθέτουν συλλογές που μαρτυρούν το λαμπρό παρελθόν τους, όμως διατηρούν και μοναδικά εκθέματα από τις πιο σκοτεινές μέρες της Ιστορίας.

Αυτή η εικονική έκθεση που διοργανώθηκε από τα δύο γαλλικά και τα δύο καναδικά ιδρύματα, τα οποία βρίσκονται σε ιστορικές-εμβληματικές τοποθεσίες, γίνεται με σκοπό να αποτίσουν φόρο τιμής στους Εβραίους, άνδρες και γυναίκες, των οποίων η μοίρα χαράχτηκε ανεξίτηλα από γεγονότα που τους οδήγησαν σε τραγωδίες αλλά και σε φυγή σε νέες πατρίδες.

Από την κατεχόμενη Νορμανδία έως την ελεύθερη Προβηγκία η έκθεση παραστατικά ανακατασκευάζει τις τραγικές ζωές των Γάλλων και Ευρωπαίων Εβραίων ανδρών και γυναικών οι οποίοι κυνηγήθηκαν από τους ναζί κατακτητές και τους συνεργούς τους ή ακόμα και από το φιλοναζιστικό καθεστώς Βισύ, και των οποίων τα μονοπάτια της φυγής κατέληξαν είτε σε αναγκαστική απέλαση σε άλλους τόπους ή στην εξορία αναζητώντας νέες πατρίδες.

Με φόντο το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσα από αρχεία, επιστολές, φωτογραφίες, έργα τέχνης και πολλά αντικείμενα που δεν έχουν εκτεθεί ποτέ, ξαναβουτάμε σε αναμνήσεις φυλλομετρώντας ανθρώπινες ζωές και προσωπικά βιώματα. Παρακολουθούμε να ξετυλίγεται το νήμα σε ιστορίες ελπίδας που εκτυλίχθηκαν στο μακρύ ταξίδι προς την εξορία, το χτίσιμο μιας νέας ζωής, αλλά και την αναζήτηση της κλεμμένης κληρονομιάς και παράδοσης.

Λόγω της πανδημίας από τον COVID-19, το μουσείο ήταν κλειστό μέχρι και τον Ιούνιο. Προχώρησε όμως στην παρουσίαση αυτής της μεγάλης έκθεσης διαδικτυακά, ώστε να την παρακολουθήσουν και να «ξεναγηθεί» όσο το δυνατόν περισσότεροι σε όλο τον κόσμο.

Οι θύμησες από το Ολοκαύτωμα και τον ανθρώπινο σπαραγμό πρέπει να παραμείνουν το αποτρόπαιο παράδειγμα για να μην ξαναϋποστεί ποτέ καμιά ανθρώπινη ύπαρξη τον διωγμό και τον θάνατο, να μη βιώσει κανείς τον ρατσισμό και την περιθωριοποίηση και, καθώς ο κόσμος μας θα γίνεται ανεκτικός και αλληλέγγυος προς όλους και σε όλα, ίσως τότε μόνο να ανατείλει η ειρήνη, η ισότητα και η ευημερία στο μέλλον και στις γενιές που θα ακολουθήσουν.


📍 «Ports of exile, home harbours», online έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜMFA), του Μόντρεαλ. Περιηγηθείτε εδώ στις τρεις μεγάλες ενότητες.

📍 Μένουμε ασφαλείς! Λόγω της πανδημίας ξεναγούμαστε και απολαμβάνουμε από το σπίτι μας διαδικτυακά εκθέσεις και συλλογές στο μουσείο.

Πηγή: Αγνή Κατσιούλα, 03/10/2020, https://www.efsyn.gr/nisides/262584_ebraioi-sta-limania-toy-xerizomoy-kai-tis-elpidas