Donations

Το «8ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας – Ισραηλιτικό», δεν ανήκει στην ιστορία, «ανεστάλη η λειτουργία του», ανήκει στο παρόν και στο μέλλον της Ισραηλιτικής Κοινότητας της Λάρισας, στα παιδιά της. Άλλοτε ως τόπος μάθησης, άλλοτε ως τόπος γιορτής και άλλοτε ως σύμβολο Ελληνο-Εβραϊκής Παιδείας υψηλού επιπέδου.

Όπως γράφει η εφημερίδα «Ελευθερία», στην Κοινότητα της Λάρισας λειτουργούσε εβραϊκό σχολείο από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας ακόμα, όπου οι μαθητές διδάσκονταν μόνο εβραϊκή γλώσσα και θρησκεία από δασκάλους-ραβίνους. Λειτουργούσε επίσης και ένα διάσημο Ιεροσπουδαστήριο πανεπιστημιακής στάθμης («Ταλμούντ Τορά»), από όπου αποφοίτησαν σημαντικοί ραβίνοι, δάσκαλοι και θρησκευτικοί λειτουργοί.

Το 1931, με ειδικό νόμο του κράτους, το εβραϊκό σχολείο της Λάρισας ονομάστηκε «8ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας – Ισραηλιτικό» και έγινε -το μοναδικό στην Ελλάδα- δημόσιο εβραϊκό σχολείο. Οι μαθητές του ακολουθούν το εκάστοτε εκπαιδευτικό πρόγραμμα των δημοτικών σχολείων και διδάσκονται επιπλέον την Εβραϊκή γλώσσα, ιστορία και θρησκεία από εβραιοδιδάσκαλο.

Στη διάρκεια της κατοχής το διδακτήριο καταλήφθηκε από την προδοτική οργάνωση «Ρωμαϊκή Λεγεώνα», στη συνέχεια οι Γερμανοί το μετέτρεψαν σε φυλακή μελλοθανάτων, ενώ μετά τον εμφύλιο πόλεμο επιτάχθηκε για τη στέγαση προσφυγικών οικογενειών. Λόγω των σοβαρών ζημιών που είχε υποστεί, η Κοινότητα δεν μπορούσε να το χρησιμοποιήσει για τα μαθήματα, τα οποία γίνονταν σε άλλους χώρους κοινοτικούς ή ιδιωτικούς και έτσι το κτίριο εγκαταλείφθηκε και τελικώς κατεδαφίστηκε. Στον ίδιο χώρο χτίστηκε το 1965 το νέο διδακτήριο, με τη βοήθεια των εβραϊκών οργανώσεων του εξωτερικού και του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου.

Σήμερα, οι αναμνήσεις πλημμυρίζουν το νου και τη καρδιά όλων όσων κάθισαν στα θρανία αυτού του σχολείου αλλά και όλων εκείνων που το γνώρισαν και το καμάρωναν από άλλες πόλεις, από άλλες κοινότητες της χώρας. Μιλούν λοιπόν στο Αλεφ, λίγοι, πολύ λίγοι από εκείνους που γέλασαν, γιόρτασαν τις ελληνικές και εβραϊκές επετείους, και κυρίως έμαθαν τα πρώτα τους γράμματα σε αυτό το σχολείο και όχι πάντα υπό τις ιδανικότερες συνθήκες, αφού υπήρχαν περίοδοι που ολόκληρο το σχολείο λειτουργούσε με ένα μαθητή. Και όμως, μαθητές, δάσκαλοι και γονείς ήταν αποφασισμένοι, ή μάλλον αφοσιωμένοι στο στόχο που εκπληρούσε το σχολείο αυτό: Ελληνική και Εβραϊκή Παιδεία υψηλού επιπέδου.

Ο «ΑΜΟΡΕ», ο Δάσκαλος.

«Το όνομα μου είναι Ιάκωβος Αρών Φελλούς, που όλοι εδώ στη Λάρισα με φωνάζουν «ΑΜΟΡΕ», αλλά και πάρα πολλοί ακόμα στην Αθήνα, στην Θεσσαλονίκη και στην υπόλοιπη Ελλάδα», ξεκινάει τη συζήτηση μας ο άνθρωπος σύμβολο του «8ου Δημοτικού Σχολείου Λάρισας – Ισραηλιτικού». «Εκτός από εβραιοδιδάσκαλος ήμουνα και Διευθυντής της Εβραϊκής Κατασκήνωσης Αθηνών στη Φραγκοκλησιά και γνωστός για τις περιτομές που έκανα σσα νεογέννητα Εβραιόπουλα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας».

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και τα παιδιά του, η σύζυγός του και οι υπόλοιποι συγγενείς τον αποκαλούν «ΑΜΟΡΕ».

«Γεννήθηκα στη Λάρισα το 1939 όπου έμαθα και τα πρώτα γράμματα στο Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας από το 1946 έως και το 1951 και στη συνέχεια στο γυμνάσιο (λύκειο τότε δεν υπήρχε) από το 1951 έως και το 1957. Στη συνέχεια πήγα για δύο χρόνια σε Παιδαγωγική Ακαδημία του Ισραήλ και όταν επέστρεψα το έτος 1959, με προσέλαβαν ως Εβραιοδιδάσκαλο στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας το γνωστό σε όλους Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας».

«Πως νοιώσατε στο άκουσμα της αναστολής λειτουργίας του Εβραϊκού Δημοτικού σχολείου της Λάρισας», ρωτάω τον Ιάκωβο Φελλούς.

«Η είδηση της διακοπής λειτουργίας του Εβραϊκού Σχολείου της Λάρισας το καλοκαίρι του 2017 ήταν για εμένα πάρα πολύ οδυνηρή. Τονίζω τις λέξεις, για εμένα, γιατί το σχολείο μας πριν 15 χρόνια περίπου είχε μείνει με έναν μόνο μαθητή, αλλά με την θέληση του μαθητού αυτού, των γονέων του αλλά και τις άοκνες προσπάθειες τόσο εμού όσο και των τότε Διοικητικών Συμβουλίων της Ισραηλιτικής Κοινότητας Λάρισας και του Κ.Ι.Σ.Ε το σχολείο όχι μόνο δεν έκλεισε αλλά στη συνέχεια ο αριθμός των μαθητών έφτασε με την πάροδο των χρόνων στους 16».

Τα χρόνια της διδασκαλίας

« Ήσασταν μαθητής του σχολείου αυτού αλλά αργότερα γίνατε και ένας από τους δασκάλους του. Ποια χρόνια και τι διδάσκατε; Ποιες είναι οι αναμνήσεις σας από το σχολείο αυτό;»

«Στο Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας διορίστηκα τον Σεπτέμβριο του 1959 και δίδαξα συνεχόμενα έως το καλοκαίρι του 2008, δηλαδή 49 χρόνια, οπότε και παραιτήθηκα και στη θέση μου προσελήφθη μια δασκάλα από το Ισραήλ. Στην συνέχεια “επιστρατεύτηκα” από το Διοικητικό Συμβούλιο της Κοινότητάς μας για δύο ακόμα διαφορετικές χρονιές, λόγω ασθενείας της εβραιοδιδασκάλας και τελικά απεχώρησα από το σχολείο στις 31/3/2014 συμπληρώνοντας 51 χρόνια διδασκαλίας και στη θέση μου προσελήφθη νέος εβραιοδιδάσκαλος.

Όταν διορίστηκα στο 8ο Δημοτικό Σχολείο της Λάρισας το έτος 1959 υπήρχαν 56 μαθητές. Ο αριθμός αυτός ήταν περίπου σταθερός για 8 χρόνια και μετά άρχισε να μειώνεται. Τούτο ήταν η αιτία που με οδήγησε να δώσω εξετάσεις στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (την τότε Α.Σ.Ο.Ε.Ε) όπου και φοίτησα για πέντε χρόνια από όπου πήρα και το σχετικό πτυχίο, χωρίς να διακόψω την διδασκαλία στο σχολείο της Λάρισας. Στην Αθήνα πήγαινα μόνο τα καλοκαίρια για να παρακολουθήσω φροντιστήρια σε διάφορα μαθήματα για να μπορέσω να αποπερατώσω τις σπουδές μου στην Α.Σ.Ο.Ε.Ε. Στο σημείο αυτό κρίνω σκόπιμο να τονίσω ότι και κατά την διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας δεν σταμάτησα να διδάσκω στο σχολείο της Λάρισας διότι υπηρέτησα τη θητεία μου στη Λάρισα.

Στο σχολείο αυτό δίδαξα την εβραϊκή γλώσσα, την ιστορία του εβραϊκού λαού και τις βασικές αρχές της εβραϊκής θρησκείας. Δίδαξα επίσης τραγούδια και εβραϊκούς χορούς.

Οι αναμνήσεις από την περίοδο που δίδασκα στο εβραϊκό σχολείο της Λάρισας είναι πολλές, οι πιο πολλές ευχάριστες. Είναι πράγματι ευχάριστο να βλέπεις τους μαθητές να γίνονται καλοί άνθρωποι και να πετυχαίνουν τους στόχους της ζωής τους. Θυμάμαι ότι μια χρονιά δώσανε εξετάσεις για το πανεπιστήμιο έξι μαθητές και πέρασαν και οι έξι. Και τα άλλα χρόνια έδιναν εξετάσεις για το πανεπιστήμιο δύο ή τρεις μαθητές και περνούσαν όλοι αλλά μου έμεινε περισσότερο στη μνήμη η επιτυχία των έξι μαθητών. Ίσως πει κάποιος και με το δίκιο του, ότι οι μαθητές αυτοί είχαν τελειώσει το γυμνάσιο και το λύκειο άρα γιατί εγώ τους αναφέρω; Τους αναφέρω διότι όλα αυτά τα παιδιά είχαν περάσει από το Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας από όπου είχαν πάρει ισχυρές βάσεις για την συνέχιση των σπουδών τους.

Υπάρχουν βεβαίως και αναμνήσεις δυσάρεστες. Είναι πολύ δυσάρεστο για έναν εκπαιδευτικό όταν μαθητής του την ώρα του διαλείμματος παίζει και χτυπάει το πόδι ή το χέρι του».

Η ιδιαιτερότητα του σχολείου

« Ποια ήταν η ιδιαιτερότητα του σχολείου αυτού και ο ρόλος του στη διαμόρφωση της εβραϊκής ταυτότητας των Εβραίων της Λάρισας»;

«Η ιδιαιτερότητα του εβραϊκού σχολείου της Λάρισας ήταν ότι ήταν το μοναδικό εβραϊκό σχολείο που ήταν δημόσιο στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι έπρεπε να κρατηθούν όλες οι λεπτές ισορροπίες μεταξύ του εβραιοδιδασκάλου και των Χριστιανών συναδέλφων του, πράγμα που ήταν απαραίτητο ώστε χωρίς κόντρες και προστριβές μεταξύ μας να μπορέσουμε να διαμορφώσουμε την εβραϊκή ταυτότητα.

Επεδίωξα όλα αυτά τα χρόνια να μην διδάξω τον φανατισμό στους μαθητές μου από την μια μεριά και από την άλλη να μπορούν να απαντούν άνετα σε διάφορες ερωτήσεις φίλων τους για τα πιστεύω του εβραϊκού λαού.

Μια ακόμα ιδιαιτερότητα του σχολείου μας στην Λάρισα ήταν τα τελευταία χρόνια ο μικρός αριθμός των μαθητών σε κάθε τάξη. Το γεγονός αυτό ήταν ένας μεγάλος προβληματισμός για πολλούς γονείς με δύο σκέλη.

Το πρώτο ήταν ότι δεν θα υπάρχει κοινωνικοποίηση των παιδιών τους και το δεύτερο ότι δεν θα υπάρχει άμιλλα και ανταγωνισμός μεταξύ των συμμαθητών.

Ο προβληματισμός αυτός, σωστός για πολλούς, αλλά αμελητέος για εμένα, διότι όλα τα παιδιά του σχολείου είχαν και εξωσχολικές δραστηριότητες όπως ξένες γλώσσες, μπαλέτο κ.λπ, άρα κοινωνικοποίηση υπήρχε. Όσο για την άμιλλα και αυτή υπήρχε διότι υπήρχε η συνδιδασκαλία άρα υπήρχε και η σχετική άμιλλα. Το σχολείο μας λειτουργούσε ανέκαθεν ως τριθέσιο ή διθέσιο ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών. Ο μικρός αριθμός σε κάθε τάξη ήταν και πλεονέκτημα διότι οι μαθητές γνώριζαν ότι κάθε ημέρα θα εξεταζόντουσαν στα μαθήματα και έτσι έρχονταν κατάλληλα προετοιμασμένοι.

Τα εφόδια

«Ποια είναι τα πιο σημαντικά εφόδια που σας έδωσε αυτό το σχολείο και τα κουβαλάτε μέχρι σήμερα στη ζωή σας»;

«Πρέπει να γίνει κατανοητό από όλους ότι σε ένα σχολείο δεν διδάσκονται μόνο οι μαθητές αλλά διδάσκονται και οι δάσκαλοι. Θα ήταν πολύ εγωιστικό για εμένα και ψευδές συγχρόνως να ισχυριστώ ότι εγώ μόνο δίδαξα και δεν διδάχτηκα από τους μαθητές μου. Διδάχτηκα λοιπόν κατ’ αρχάς την κατανόηση που πρέπει να δείχνουμε στα παιδιά όταν αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα μάθησης που πολλές φορές δεν οφείλεται στις δυνατότητες του μαθητή αλλά σε άλλους παράγοντες όπως είναι μια αδιαθεσία ή σε άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζει περιοδικά ο μαθητής. Διδάχτηκα επίσης ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά με σεβασμό αλλά και με πολύ αγάπη αν θέλουμε να επιτύχουμε τον σκοπό μας. Τέλος θέλω να τονίσω ότι η αλήθεια πρέπει να κυριαρχεί στις σχέσεις διδάσκοντος και διδασκομένου, εάν επιθυμούμε να πετύχει η προσπάθεια του δασκάλου να μεταδώσει γνώσεις και αντίστοιχα από τον μαθητή να αφομοιώσει τις γνώσεις που του διδάσκονται.

Χαρά και Λύπη

« Πείτε μας την πιο ευχάριστη και την πιο δυσάρεστη στιγμή της μακράς αυτής διαδρομής που διανύσατε στο Εβραϊκό Δημοτικό σχολείο της Λάρισας».

«Ευχάριστες στιγμές υπάρχουν πολλές σε έναν εκπαιδευτικό που κάνει ευσυνείδητα την δουλειά του. Τι να πρωτοθυμηθώ στην διάρκεια των πενήντα και πλέον χρόνων που δίδαξα στο εβραϊκό σχολείο της Λάρισας;
Τις δύο πλακέτες αναγνώρισης του πολύπλευρου και δημιουργικού μου έργου από το Δ.Σ. της Ισραηλιτικής Κοινότητας Λάρισας το 1996 και το 2007 καθώς επίσης και τις πλακέτες των Δ.Σ. της Κοινότητας Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Το ποδήλατο, διότι ήμουν ποδηλάτης, και τα άλλα δώρα που μου χάρισαν οι γονείς των μαθητών μου.

Για μένα όμως ήταν πολύ τιμητική και συγκινητική η πλακέτα που μου χάρισαν οι μαθητές μου την τελευταία ημέρα που δίδαξα στο σχολείο μας την 31/3/2014 και η οποία γράφει:

ΣΤΟΝ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΣ
¨ΑΜΟΡΕ”
Ο ΟΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΕΜΑΘΕ
ΤΟΣΑ ΠΟΛΛΑ ΜΕΣΑ ΣΕ
ΛΙΓΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ.
ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ”

Σημείωση: στους μαθητές αυτούς δίδαξα από τον Οκτώβριο του 2013 όταν έφυγε από τη ζωή η εβραιοδιδασκάλισα έως τις 31/03/2014 όταν ανέλαβε πλέον ο νέος εβραιοδιδάσκαλος .

Επίσης πολύ μεγάλη χαρά και ικανοποίηση μου έδιναν οι ειδήσεις ότι όλοι οι μαθητές μου, και δεν ήταν λίγοι, που πήγαιναν στο Ισραήλ για σπουδές, τα κατάφερναν πάρα πολύ καλά με την εβραϊκή γλώσσα τόσο στο πανεπιστήμιο όσο και το πολυτεχνείο αλλά και σε άλλες παιδαγωγικές σχολές και εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Οι πιο δυσάρεστες στιγμές, ήταν όταν μάθαινα ότι κάποιος μαθητής μου έφευγε από την ζωή και δυστυχώς ήταν πολλοί (και μεταξύ αυτών και ο υιός μου)».

Οι Μαθητές

Ο Ραβίνος Ισαάκ Μιζάν

Συναντηθήκαμε με τον Ραβίνο Ισαάκ Μιζάν, 80 χρονών σήμερα, που υπήρξε από τους πρώτους μαθητές του Εβραϊκού σχολείου της Λάρισας, και απευθείας τον ρωτάω πως ένοιωσε στο άκουσμα της παύσης λειτουργίας του Εβραϊκού Δημοτικού Σχολείου της Λάρισας

« Αν και δυστυχώς φοβόμουν αυτή την εξέλιξη, στο άκουσμά της αισθάνθηκα απώλεια. Ήρθε το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Εκεί δίδαξα για πρώτη φορά την λειτουργία του Καμπαλάτ Σαμπάτ με την βοήθεια του Αμορέ Ιακώβ Φελλούς. Το γεγονός ότι υπήρξα και μαθητής και δάσκαλος στο ίδιο εκπαιδευτικό ίδρυμα μου ξυπνά πολλές τρυφερές αναμνήσεις από μαθητικές σκανταλιές αλλά και τις σοβαρές προσπάθειες των δασκάλων που υπηρέτησαν να μεταλαμπαδεύσουν γνώση, όπως ο Διευθυντής Σπυρόπουλος, η Δασκάλα Καραπαέα και ο Εβραιοδιδάσκαλος-Ραββίνος Κασούτο.

Ο ρόλος του στην διαμόρφωση της εβραϊκής ταυτότητας του Εβραίου της Λάρισας υπήρξε καθοριστικός στην τόνωση της εβραϊκότητας της πόλης, παράλληλα με την αγωγή που έπαιρναν οι μαθητές από το οικογενειακό τους περιβάλλον.

Πιστεύω πως το σχολείο αυτό υπήρξε το εφαλτήριο για το δρόμο της Ραβινικής που ακολούθησα στην ζωή μου. Οι βάσεις και τα θεμέλια που έλαβα στο περιβάλλον αυτού του σχολείου, οι αξίες που διδάχτηκα, οι παραδόσεις και τα έθιμα που γνώρισα και ενστερνίστηκα με βοήθησαν αποτελεσματικά να περπατήσω τόσο στην προσωπική όσο και την επαγγελματική μου πορεία.
Ειδική μνεία θα ήθελα να κάνω στους στυλοβάτες-δασκάλους που υπηρέτησαν σ΄αυτό το φυτώρια γνώσης και να τονίσω ότι η αυταπάρνηση, η φιλοτιμία και η ακατάπαυστη προσπάθεια που επέδειξαν ήταν οι αιτίες της μακρόχρονης λειτουργίας του σχολείου και το γεγονός ότι κατάφερε να σταθεί στο ύψος του και να λειτουργήσει ακόμα και με δύο μαθητές,

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθώ στους Αβραάμ Νεγρή και Αβραάμ Μισραχή, ανθρώπους της Συναγωγής που αφιλοκερδώς δίδαξαν θρησκευτικά θέματα και εβραϊκή γλώσσα».

Δαβίδ Μωυσής

Ο Δαβίδ Μωυσής, 58 χρονών σήμερα, Χημικός Μηχανικός, θυμάται τα μαθητικά του χρόνια στο Εβραϊκό Δημοτικό σχολείο της Λάρισας.

«Πήγα στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Λαρίσης το 1965. Το σχολείο είχε τότε 44 μαθητές και μαθήτριες στις έξι τάξεις του Δημοτικού. Στην τάξη μου δεν υπήρχαν άλλα αγόρια, είχα μόνο δύο συμμαθήτριες. Ευτυχώς, υπήρχαν έξι αγόρια στην πολυπληθέστερη προηγούμενη τάξη, με τα οποία μπορούσα να κάνω παρέα.
Στο σχολείο γινόταν συνδιδασκαλία ανά δύο τάξεις στα «περιφερειακά» μαθήματα (ιστορία, γεωγραφία, φυσική, χημεία). Στη δική μου τάξη η ύλη έτυχε να είναι με ανάποδη σειρά, οπότε διδάχθηκα π.χ. πρώτα παγκόσμια γεωγραφία και μετά της Ελλάδος. Ο μικρός αριθμός των μαθητών επέτρεπε στον δάσκαλο να δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε παιδί και να το ενθαρρύνει να αναπτύσσει τις προσωπικές του κλίσεις.
Καθώς οι δάσκαλοι άλλαζαν συχνά, τη συνέχεια διασφάλιζε ο εβραιοδιδάσκαλος κ. Ιάκωβος Φελλούς, ο «Αμορέ», όπως τον αποκαλούσαν όλοι στην εβραϊκή κοινότητα της Λάρισας. Ο Αμορέ ήταν η ψυχή του σχολείου. Μας δίδαξε, πολύ αποτελεσματικά, εβραϊκή γλώσσα, ιστορία, αρχές της θρησκείας μας και επιλεγμένα κομμάτια του λειτουργικού της συναγωγής. Έτσι, από την Α’ τάξη συμμετείχαμε ενεργά στο καμπαλάτ σσαμπάτ στη συναγωγή, όπου έπρεπε να είμαστε παρόντες αδιαλείπτως κάθε Παρασκευή βράδυ (όποιος δεν πήγαινε έπρεπε να το δικαιολογήσει στον Αμορέ τη Δευτέρα), ενώ στο τέλος του Δημοτικού ήμασταν σε θέση να επικοινωνούμε πολύ ικανοποιητικά στα εβραϊκά με ισραηλινούς της ηλικίας μας. Το μάθημα της εβραϊκής ιστορίας γινόταν στο τέλος της εβδομάδας, Παρασκευή απόγευμα, για τις 4 μεγαλύτερες τάξεις μαζί και ήταν ιδιαίτερα απολαυστικό με παραστατικές διηγήσεις του Αμορέ. Μια φορά μάς εξήγησε με σχεδιάγραμμα στον πίνακα πώς ο Ιούδας Μακκαβαίος νίκησε τους εχθρούς του, πράγμα που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση.

Ο Αμορέ μάς έμαθε ακόμα να σεβόμαστε τη θρησκεία μας, τους μεγαλύτερους μας, αλλά και την κοινωνία στην οποία ζούσαμε. Θυμάμαι μια Παρασκευή απόγευμα, μετά το μάθημα της εβραϊκής ιστορίας, κάναμε υποστολή σημαίας πριν φύγουμε. Για κάποιο λόγο η σημαία έπεσε απότομα και βάλαμε όλοι τα γέλια. Ο Αμορέ ήρεμα μας ξανάβαλε στην τάξη και επί 15 λεπτά μας εξηγούσε γιατί η συμπεριφορά μας αυτή ήταν απαράδεκτη και ότι πρέπει να σεβόμαστε την ελληνική σημαία, ως σύμβολο της πατρίδας μας. Και για να το εμπεδώσουμε, μας έβαλε ως τιμωρία να αντιγράψουμε δύο φορές το μάθημα.

Το σχολείο ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής της κοινότητας. Η χωροταξία του σχολείου, που επικοινωνεί με τα γραφεία της κοινότητας και τη συναγωγή, τόνιζε αυτή την ενότητα. Πέρα από τις γιορτές που διοργανώναμε το Πέσαχ, το Πουρίμ και το Χανουκά, και που ήταν φυσικές προεκτάσεις της εβραϊκής μας εκπαίδευσης, η εβραϊκή παιδεία που λάβαμε στο σχολείο συνετέλεσε σε μεγάλο βαθμό στο ότι εμείς, οι Λαρισαίοι, μάθαμε αρκετά καλά τις παραδόσεις μας και συνηθίσαμε να πηγαίνουμε στη συναγωγή σε τακτική βάση και να συμμετέχουμε στις προσευχές – όχι απλά να τις παρακολουθούμε – πρακτικές που, κάποιοι από εμάς συνεχίζουν μέχρι σήμερα. Το σχολείο λοιπόν είχε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εβραϊκής συνείδησης πολλών γενιών Λαρισαίων.

Από τις μέρες μου ακόμη, ο αριθμός των μαθητών γενικά έφθινε. Όταν ήμουν στην τελευταία τάξη οι μαθητές είχαν μειωθεί από 44 σε 24. Το πρόβλημα της επιβίωσης του σχολείου είχε παρουσιαστεί αρκετές φορές στο παρελθόν, αλλά μέχρι τώρα πάντα βρισκόταν μια λύση, καθώς υπήρχε ισχυρή βούληση από τη διοίκηση της κοινότητας αλλά και από τις οικογένειες των παιδιών να διατηρηθεί το σχολείο πάση θυσία. Το πρόβλημα πάντα ήταν ότι ορισμένοι γονείς θεωρούσαν ότι τα παιδιά τους δεν κοινωνικοποιούνται σωστά σε ένα τόσο μικρό σχολείο και έπρεπε να ζυγίσουν αυτό το θεωρούμενο μειονέκτημα με το πλεονέκτημα της εβραϊκής παιδείας. Θυμάμαι, την εποχή που ήμουν εγώ μαθητής, είχε δημιουργηθεί θέμα διότι ένας γονέας – ένας μόνο – αποφάσισε να στείλει το παιδί του σε άλλο σχολείο στην ΣΤ’ τάξη και θεωρήθηκε ότι η ενέργεια αυτή, αν αποτελέσει προηγούμενο, υπονομεύει την ύπαρξη του σχολείου.

Ίσως τελικά αυτό που είναι αξιοθαύμαστο δεν είναι η αναστολή της λειτουργίας του σχολείου – ίσως είμαι ρομαντικός, αλλά αρνούμαι να δεχθώ ότι πρόκειται για οριστικό κλείσιμο – αλλά το γεγονός ότι κατάφερε να διατηρηθεί τόσα χρόνια, παρά τις πολλές αντιξοότητες και τα προβλήματα που αντιμετώπισε. Σε μένα – και σε πολλούς άλλους πιστεύω – είναι εξαιρετικά δύσκολο να φανταστώ την εβραϊκή κοινότητα της Λάρισας χωρίς το σχολείο της, καθώς το θεωρούσα πάντα οργανικό κομμάτι της».

Σέλλη Σιαλώμ

Η Σέλλη Σιαλώμ, γεννημένη στη Λάρισα, είναι Ψυχολόγος, που μένει μόνιμα στο Ισραήλ, βρέθηκε στην Αθήνα και είχα την ευκαιρία να τη συναντήσω και να ακούσω τις δικές της αναμνήσεις από το Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας στο οποίο φοίτησε από το 1965 έως το 1971.

«Όταν έμαθα, ότι το σχολείο μου έπαψε να λειτουργεί έστω και προσωρινά, ένοιωσα σαν να ήρθε ένα τέλος εποχής. Για μένα, για τα παιδιά της γενιάς μου το Εβραϊκό σχολείο ήταν η επαφή μας με τον Εβραϊσμό, ήταν το δέσιμο μας, ο συνδετικός μας κρίκος» διηγείται με νοσταλγία η Σέλλη. «Θυμάμαι ότι ξεκινήσαμε να μαθαίνουμε την Εβραϊκή γλώσσα από την πρώτη τάξη, μια ώρα κάθε μέρα, την τελευταία ώρα του σχολείου. Μαθαίναμε Εβραϊκή ιστορία, με τον δάσκαλο μας, τον Ιάκωβο Φελλούς, τον «Αμορέ», που η δική μου η γενιά είχαμε την τύχη να αφουγκρασθούμε τις γνώσεις του, να θαυμάσουμε την αφοσίωση του, να απολαύσουμε την αγάπη του. Θυμάμαι ακόμα τον δάσκαλο των Ελληνικών. Ήταν θαυμαστής της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας και συνήθιζε να μας διηγείται την ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Εμείς ήμασταν ενθουσιασμένοι, αλλά τα αρχαία δεν συμπεριλαμβανόντουσαν στην ύλη του Δημοτικού. Εκ περιτροπής λοιπόν φυλάγαμε τσίλιες μην τυχόν κάνει έφοδο ο επιθεωρητής και εκτεθεί ο δάσκαλος μας. Αυτό ήταν το κλίμα στο σχολείο μας».

Η Σέλλη είναι αισιόδοξη για το μέλλον: «Είμαι σίγουρη ότι παιδιά και γονείς θα συνεχίσουν να οργανώνουν και να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που έχουν σχέση με τις Εβραϊκές παραδόσεις, την Ιστορία μας, και με το σύγχρονο Ισραήλ. Ο σκοπός είναι να μεταδώσουμε από γενιά σε γενιά την αξία της μάθησης, της έρευνας, της δημιουργικότητας αλλά και της αλληλεγγύης – αξίες που πάν σε αυτές δημιουργήθηκε και συνεχίζει να στηρίζεται το κράτος του Ισραήλ. Αξίες που μπορούν να στηρίξουν και την Ισραηλιτική Κοινότητα της Λάρισας».

Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Μίνος Μωισής, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λάρισα, μιλάει για το σχολείο που έμαθε τα πρώτα του γράμματα

«Στο Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας, το 8ο Δημοτικό της πόλης, φοίτησα για 6 χρόνια. Εκεί έκανα τα πρώτα μου βήματα στην εκπαίδευση και στη ζωή. Εκεί ήρθα σε επαφή με την Εβραϊκή ταυτότητα, τη γλώσσα, την ιστορία, τις παραδόσεις του λαού μας. Εκεί έκανα τους πρώτους μου φίλους και σχέσεις που αντέχουν στο χρόνο μέχρι και σήμερα. Εκεί γνώρισα άξιους Εκπαιδευτικούς, Δασκάλους που είχαν την ικανότητα να συνδυάζουν το τυπικό πρόγραμμα των μαθημάτων με την ιδιαιτερότητα αυτού του Σχολείου. Εκεί κατάλαβα την αξία της επιμονής σε αρχές και αξίες. Εκεί βίωσα τις πρώτες μου εμπειρίες ως Εβραίος με συνείδηση. Εκεί έπαιξα, εκεί γέλασα, εκεί έκλαψα.

Το Εβραϊκό Σχολείο της Λάρισας, ήταν, είναι και θα παραμείνει ζωντανό κύτταρο. Σημείο αναφοράς τόσο για την Κοινότητα της πόλης αλλά και για την ίδια την πόλη. Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι η Κοινότητα της Λάρισας θα φροντίσει να παραμείνει αυτό το Σχολείο ενεργό στην Εβραϊκή ζωή, ότι θα ερευνήσει και θα βρει τον τρόπο να παραμείνει η συμβολή του σε μια συνεκτική και βαθιά συνειδητοποιημένη και ζωντανή Κοινότητα. Η αναστολή της λειτουργίας του με τον τρόπο που το ξέραμε, ήταν μια αναγκαιότητα, δόθηκαν πολλές και για πολλά χρόνια δύσκολες μάχες, είναι μια προσαρμογή στην πραγματικότητα που δεν ορίζουμε πάντα με βάση τη θέλησή μας. Στην πραγματικότητα αυτή θα βρεθεί η κατάλληλη απάντηση για ένα νέο ρόλο του Σχολείου, για ένα νέο ρόλο στην καλλιέργεια Εβραϊκής συνείδησης και ταυτότητας.

Σε όλες τις Εβραϊκές Κοινότητες της διασποράς, μεγάλες και μικρές, διαπιστώνεται η ανάγκη για προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα απέναντι στις σύγχρονες συνθήκες ζωής και τις ανάγκες των Κοινοτήτων. Όλα αλλάζουν. Παραμένει σταθερή μόνο η στρατηγική επιδίωξη οι Κοινότητες να μείνουν ενεργές και να συνεχίσουν το έργο τους και την προσφορά τους, κυρίως στη νέα γενιά. Γίνεται μόνο όταν καταλάβουμε το τι και το πως θα γίνει και δεσμευτούμε ότι θα το κάνουμε. Λύσεις υπάρχουν πολλές.
Είμαι βέβαιος ότι αυτό θα γίνει και στη Λάρισα, γιατί το αξίζει η Κοινότητά της, το αξίζει η ιστορία της και το αξίζει το μέλλον της».

Αυτοί που δίδαξαν στο Εβραϊκό Σχολείο

Αρκετοί και σημαντικοί ήταν ραβίνοι που δίδασκαν στο Εβραϊκό Σχολείο από το 1931 ως και σήμερα.

  • Αρχιραβίνος Ζαχαρία Αβραάμ Σασών ως το 1931
  • Ραβίνος Ισαάκ Μωσέ Κασσούτο 1931 -1948
  • Αβραάμ Νεγρής, Αβραάμ Μισδραχής, Ιακώβ Εσκεναζής (εθελοντικά) 1948-1956
  • Τσβι & Σάρρα Μπιόρ από το Ισραήλ 1956-1959
  • Ιάκωβος Φελλούς – Ο «Αμορέ» 1959-2008
  • Ρίφκα Βαρούχ από το Ισραήλ 2008-2013
  • Ιακώβ-Τζάκο Αλγκάβα από τη Θεσσαλονίκη 2014-ως σήμερα

Ο επίλογος αυτού του μικρού αφιερώματος δεν μπορεί παρά να συνοδεύεται από ένα μήνυμα αισιοδοξίας ότι θα έρθει η ώρα που το «8ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας – Ισραηλιτικό» θα ανοίξει ξανά τις πόρτες του και θα ακουστούν ξανά οι φωνές των παιδιών που θα κρατήσουν ζωντανή την Εβραϊκή Κοινότητα της Λάρισας.

Πηγή: Βίκτωρ Ισαάκ Ελιέζερ, “Αλεφ”, τεύχος 67