Donations

Δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρη η παρουσίαση ενός βιβλίου που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Διεθνές Βήμα». Ενώ δεν είχε γίνει ακόμη γνωστή η τραγική είδηση του μακελειού στη συναγωγή του Πίτσμπουργκ, και λίγες ώρες πριν τον εορτασμό του «ΟΧΙ», στην Αθήνα παρουσιάστηκε το βιβλίο του Ελληνοεβραίου, Σαμουήλ Μιζάν, από το αντάρτικο και την Κατοχή.

Το βιβλίο δεν γράφτηκε από άλλους. Γράφτηκε από τον ίδιο όταν ήταν 70 χρόνων το 1995 και το βρήκε η κόρη του Λουίζα το 2017 μέσα σε ένα δερμάτινο τετράδιο.

(Φωτογραφία:  Η παρουσίαση του βιβλίου το βράδυ του Σαββάτου, στο πολιτιστικό στέκι Πύλη 82, όπου δεξιά είναι η κόρη του συγγραφέα Λουίζα Μιζάν, δίπλα της ο σύζυγός της, δημοσιογράφος και συγγραφέας Μωυσής Λίτσης και αριστερά η υπεύθυνη του εκδοτικού οίκου «Διεθνές Βήμα», Νατάσα Τερλεξή (φωτογραφία «Εθνικός Κήρυξ»).

Ο Σαμουήλ, Σάμι για τους δικούς του, (1925-1911) δεν μίλαγε συχνά για την περίοδο εκείνη. Ισως να τη φύλαγε στη μνήμη του σαν ένα γλυκό συναίσθημα. Το εξομολογήθηκε ένα βράδυ που έβρεχε καταρρακτωδώς στο θερινό σπίτι της οικογένειας, στο Βόλο. Οταν συναισθηματικά ευάλωτος από το ούζο, εξομολογήθηκε στον γαμπρό του Μωυσή Λίτση ότι η βροχή του θύμιζε τα χρόνια της αντίστασης όταν τσαλαβουτούσε στα νερά. «Ήταν η καλύτερη περίοδος της ζωής μου». Και δεν ήταν τότε ούτε είκοσι χρόνων.

Τις μαρτυρίες του τις έγραψε σε προχωρημένη ηλικία και τις καταχώνιασε. Δεν τις έδειξε πουθενά. Σαν μία εσωτερική ανάγκη που κάποτε, πριν η τεχνολογία μας προλάβει, αισθανόμασταν πολλοί να έχουμε το προσωπικό μας λεύκωμα. Έγραψε μάλιστα, «σήμερα είμαι 67 ετών και 3 ετών αντάρτικο».

Το εξώφυλο του βιβλίου για τον Σαμουήλ Μιζάν.

Ήταν ένα κείμενο με καθαρή λογοτεχνική γραφή, γιατί ο Σάμι διάβαζε πολύ και είχε δημιουργήσει μεγάλη βιβλιοθήκη. Και το έβαλε στην άκρη. Πέθανε το 2011 και έξι χρόνια μετά βρέθηκε από την κόρη του, η οποία εξεπλάγη. Συγκίνηση, περηφάνια και τώρα ο θησαυρός αυτός των αναμνήσεων ήρθε να προστεθεί στις ιστορικές μαρτυρίες αυτής της μικρής χώρας που όταν πολεμάει ενώνονται όλοι οι Ελληνες.

Βεβαίως, τα χρόνια μετά τον Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο το σύστημα έθαψε την προσφορά των 650 Ελληνοεβραίων που πήραν τα βουνά να πολεμήσουν τους Ναζί. Περιέργως πώς διαδόθηκε η φήμη ότι δεν αντιστάθηκαν επειδή οι Ναζί μετέφεραν τις 56.000 Ελληνοεβραίων από τη Θεσσαλονίκη στα ναζιστικά στρατόπεδα. Η Θεσσαλονίκη δεν είχε προλάβει να οργανώσει αντισταστιακό κίνημα, όπως στην λοιπή Ελλάδα. Γι’ αυτό οι Εβραίοι στις άλλες περιοχές, είτε κρύφτηκαν, είτε πήραν τα βουνά και γλίτωσαν. Ενας από αυτούς ο Σαμουήλ Μιζάν.

Και γράφει τις αναμνήσεις του όχι ως Εβραίος, αλλά ως Ελληνας. Και αυτό το κάνει, όπως τονίζει η κόρη του, με μία ανθρώπινη και φιλοσοφική ματιά.

Όντως! «Η Εθνική Αντίσταση δεν ήταν απλώς μία λέξη, ούτε μία ανάγκη. Ήταν πιο πολύ το ξύπνημα του ανθρώπου». Τι πιο σημαντικό να ειπωθεί για την αντίσταση του ελληνικού λαού; Ίσως η πιο σημαντική ερμηνεία κατά τον υποφαινόμενο.

Και μπορεί η κόρη του, να αναρωτήθηκε αρχικά πώς «είναι δυνατόν ένας καλός σύζυγος, ένας πατέρας, που ήταν τόσο κοντά στα παιδιά του, να μη θέλει να μιλήσει για το παρελθόν του, όταν μάλιστα αυτό ήταν ένδοξο και τιμητικό;», αλλά πάντως μίλησε. Εστω και αν ανακαλύφθηκε πολύ αργότερα. Αφού έζησε όλα όσα πέρασε αυτή τη χώρα, τραγωδίες και δόξες, ομόνοιες και εμφυλίους. Και κάθισε να γράψει όταν πλέον η Ελλάδα στην μεταπολίτευση έδειχνε να έχει μπει σε μία ενωτική ρότα.

Οπως όμως έγραψε ο γαμπρός του, Μωυσής Λίτσης, «η ιδιαιτερότητά του ως Εβραίου δεν είναι το πρωτεύον στο βιβλίο» και πως σε αντίθεση με άλλες μαρτυρίες του Ολοκαυτώματος, ο Σάμι εκφράζει μία αισιοδοξία, μία ανάταση για όλους τους Εβραίους που πολέμησαν για την Ελλάδα.

Αν και όπως υπογράμμισε ο κ. Λίτσης, «η έκδοση αυτή δυστυχώς γίνεται σε μία εποχή που ανεβαίνει διεθνώς η ακροδεξιά», προσθέτοντας το λυπηρό φαινόμενο στην Ελλάδα που θυσίασε εκατοντάδες χιλιάδες στον πόλεμο κατά του Ναζισμού να βγάζει τρίτο κόμμα τη Χρυσή Αυγή.

Πηγή: Άρης Παπαδόπουλος, 29.10.2018, Εθνικός Κήρυξ